این گلبول ها(گویچه ها) در مغز استخوان، تیموس، گره های لنفاوی و طحال تولید می‌شوند گلبولهای سفید کلیه اجزای یک سلول جانوری را دارند و همه نوع فعالیتهای حیاتی را انجام می‌دهند. تعداد گلبولهای سفید در هر میلیمتر مکعب خون انسان در حدود هفت هزار است که در مقایسه با تعداد گلبولهای قرمز این مقدار بسیار کم است. گلبولهای سفید به دو گروه گرانولوسیت (دانه‌دار) و آگرانولوسیت (بدون دانه) تقسیم می‌کنند.

گرانولوسیتها

هسته چند قسمتی و سیتو پلاسم آنها دانه‌دار است و 70 درصد از گلبولهای سفید خون را تشکیل می‌دهند. این گلبولها خاصیت بیگانه خواری دارند و به هنگام گردش در خون ، باکتریها و سایر مواد خارجی را با ایجاد پاهای کاذب و عمل فاگو سیتوزبه درون خود می‌کشند و آنها را هضم می‌کنند و از بین می‌برند. این گلبولها همچنین می‌توانند از میانسلولهای پوششی جدار مویرگها عبور کرده و وارد فضای بین سلولی شوند و این عمل سلولهای سفید را دیاپدز می‌گویند. گرانولوسیتها به سه گروه تقسیم می‌شوند.

نوتروفیلها

سلولهای کروی ، هسته دارای دو یا چهار لب پیوسته به هم توسط رشته‌های باریک است. 15 – 12 میکرومتر قطر دارند. و کار فاگوسیتوز (ریزه خواری) جانداران میکروسکوپی را انجام می‌دهند.

بازوفیلها

سلولهای کروی ، هسته با دو لب نامشخص و 12 – 10 میکرومتر قطر دارند. و هیستامین که باعث التهاب بافتها می‌شود و هپارین که جلوگیری از تشکیل لخته می‌کند را آزاد می‌سازند.

ائوزینوفیلها

سلولهای کروی ، هسته‌ها اغلب دو لب دارند، 12 – 10 میکرومتر قطر دارند و مواد شیمیایی که باعث کاهش التهاب می‌شود ترشح می‌کنند و به کرمهای انگلی معینی حمله می‌کنند

آگرانولوسیتها

هسته نسبتا درشت و سیتوپلاسم یکنواخت دارند و شامل لنفوسیتها و مونوسیتها هستند.

لنفوسیتها

سلولهای کروی با هسته گرد ، سیتوپلاسم تشکیل حلقه باریک را در اطاف هسته می دهد 8 – 6 میکرومتر قطر دارند. لنفوسیتها در افراد بالغ حدود 25 درصد از گلبولهای سفید را تشکیل می‌دهند. و بیشتر در دستگاه لنفاوی یافت می‌شوند. لنفوسیتها دو نوعند : نوع B که در مغز استخوان تولید و بالغ می‌شوند. اما در گره‌های لنفاوی جای می‌گیرند و نوع T که پس از ساخته شدن در مغز استخوان در تیموس مراحل رشد و نمو خود را طی می‌کنند.

ظاهر لنفوسیتها T , B در زیر میکروسکوپ بهم شبیه است اما فاصله‌های آنها متفاوت است. سلولهای B آنتی کور (پادتن) ترشح می‌کنند. آنتی کورها ملکولهای پروتئینی و از نوع گلوبولینها هستند. سلولهای T بر خلاف سلولهای B در سطح فرد گیرنده‌های آنتی کور مانندی دارد که به کمک آنها به آنتی زن میکروبها می‌چسبند. بدین ترتیب سلولهای T متحرک هستند و خود به محل عفونت یافته می‌روند.

مونوسیتها

سلولهای کروی یا نامنظم می‌باشند. هسته‌ها گرد یا کلیدی شکل و یا نعل اسبی شکلند. نسبت به لنفوسیتها ، سیتوپلاسم بیشتری دارند. 15 – 10 میکرومتر دارند. در خون به عنوان سلولهای فاگوسیت کننده عمل می‌کنند دستگاه گردش خون را ترک کرده و تبدیل به ماکروفازهامی‌شوند که باکتریها ، سلولهای مرده ، اجزای سلولی و بقایای درون بافتی را فاگوسیتوز می‌کنند در بدن بخصوص در کبد، طحال و گره های لنفاوی یافت می‌شود.

مقادیر طبیعی
در بزرگسالان و بچه‌های بالاتر از 2 سال مقدار گلبول‌سفید بین 7 تا 10 هزار در هر میلی‌لیتر خون طبیعی است.

محدوده خطر
WBC کمتر از 2500 و بیشتر از 30000 نشان‌دهنده بیماری‌هایی هستند که می‌توانند گاهی خطرناک باشند.

چه چیزهایی باعث کاهش WBC می‌شود؟
لکوپنی یا کاهش گلبول‌سفید به مقادیر کمتر از 4 هزار گفته می‌شود که معمولا در اثر نارسایی مغز استخوان، مسمومیت دارویی ، عفونت بسیار زیاد، سوءتغذیه، بیماری‌های خودایمنی و ایدز به وجود می‌آید. در بسیاری از انواع نارسایی‌های مغز استخوان، مثلا بعد از شیمی‌درمانی،‌ رادیوتراپی و … هم این مقدار کاهش می‌‌یابد.

چه چیزهایی باعث افزایش WBC می‌شود؟
افزایش گلبول‌سفید، لکوسیتوز نام دارد و به مقادیر بالاتر از 10هزار گفته می‌شود که به طور معمول نشان‌دهنده عفونت، التهاب، تخریب بافت بدن، لوسمی یا سرطان خون است.
ضربه و جراحت، استرس و تب هم مقدار WBC را افزایش می‌دهد.

نکته:
– عمل اصلی گلبو‌ل‌سفید مبارزه با عفونت و حذف عوامل خارجی و مزاحم از بدن است و در مواقع آلرژ‌ی‌ها هم این سلول‌ها مسئول بروز واکنش هستند.
– تغییر هر کدام از انواع WBC معنی خاص خود را دارد و ممکن است نشان‌دهنده عفونت با میکروب (مثل باکتری یا ویروس) و یا حتی استرس باشد.
– فعالیت شدید بدنی و ورزش سنگین هم برای مدتی باعث بالا رفتن تعداد WBC در خون می‌شود. بارداری و زایمان هم این مقدار را افزایش می‌دهند

مقدار طبیعی گلبول های سفید در بدن شخص سالم
نوتروفیل 65%        بازوفیل  5/. – صفر %    ائوزینوفیل 1 – 3%    لنفوسیت 25%     مونوسیت  5-9%

جسم بار:

كروماتین جنسی (جسم بار) : در اكثر سلول های اینترفازی زنان سالم ، جسم كوچك و رنگ پذیری در مجاورت غشای هسته وجود دارد كه در اصطلاح سیتولوژی به آن كروماتین جنسی یا به نام كاشف آن جسم Barr می گویند. تحقیقات بعدی ثابت كردند كه جسم بار غیر از یكی از دو كروموزوم جنسی X چیز دیگری نیست . بنابراین در زنانی كه تنها یك كروموزوم جنسی دارند و در مردان طبیعی كه یك كروموزوم X وجود دارد ، جسم بار دیده نمی شود.بنابراین در زنان مبتلا به سیندرم ترنر(XO ) كروماتین جنسی نیست و یا در زنان با وضعیت كروموزومی XXX دو كروماتین جنسی دیده می شود . جالب آن كه مردان با فرمول كروموزومی XXY (كلاین فلتر) نیز یك كروماتین جنسی دارند.

مواد و لوازم مورد نیاز :

لانست ،لام ، اتانول ، گیسما ، پنبه ، میکروسکوپ نوری ، روغن ایمرسیون

روش انجام آزمایش:

با استفاده از الکل انگشت اشاره خود را ضد عفونی کرده سپس با استفاده از لانست یک قطره خون را تهیه می کنیم برای مطالعه سلولهای خونی ابتدا قطره‌  خون را روی لام شیشه‌ای گذاشته و با استفاده از لام دیگری آن را پخش می‌کنیم که همان تهیه گسترش خونی یا (blood smear) می باشد.

پس از خشک شدن گسترش خونی ، آن را با الکل متانول فیکس کرده سپس 5 دقیقه صبر می کنیم تا الکل نیز پریده و خشک شود  سپس رنگ آمیزی می‌کنیم. برای رنگ آمیزی از گیمسا استفاده می کنیم(20 دقیقه ). بعد از شستشوی رنگهای اضافی و خشک کردن لام آن را در زیر میکروسکوپ مطالعه کرده و انواع سلولهای خونی را تشخیص می‌دهیم. برای مطالعه با میکروسگوپ از عدسی 100 استفاده کردیم و قبل از استفاده از این عدسی روغن ایمرسون استفاده کردیم.

نتیجه گیری :

در این آزمایش نوتروفیل که 60% و لنفوسیت که 30% گلبولهای سفید را تشکیل میدهند را تشخیص دادیم ، لنفوسیت دارای هسته بزرگ لوبیایی شکل میباشد و نوتروفیل هم دارای هسته 3-5 قسمتی است.